Opinie: Geschiedenis leer je niet in de tunnel

Katie Digan
4 apr 2018

In september 2017 schreef kunstenaar Henk van Houwelingen in het NRC dat standbeelden ook schandpalen kunnen worden als bijdrage aan de nationale discussie rondom identiteit en geschiedenis. Hierover gaat Van Houwelingen donderdag 5 april in gesprek tijdens een programma in De Balie.
Historicus en STUDIO-deelnemer Katie Digan schreef een eigen actuele column over het verschil tussen historische kennis en historische straatnamen in aanloop naar het programma in De Balie. 


‘Handen af van de Coentunnel,’ kopte Het Parool begin dit jaar naast een foto van Sybrand Buma met opgeheven vingertje. Het artikel was een samenvatting van een interview met Buma waarin hij de ‘merkwaardige’ discussies over het veranderen van koloniale namen in de Amsterdamse publieke ruimte hekelde. Naamsveranderingen zouden het ‘uitwissen’ van de geschiedenis inhouden. Erger nog, zo stelde Buma, de discussie dreigde ‘een grachtengordeldiscussie’ te worden. Daar zijn ze weer hoor, die yuppen, die blijkbaar zo veel tijd en geld teveel hebben dat ze zich druk maken om futiele zaken als de dekolonisatie van het Amsterdamse straatbeeld. Was de Marqt die dag misschien gesloten en verveelden ze zich?

De Commissie Naamgeving Openbare Ruimte, die beslist over de straatnamen in Amsterdam, wees de voorgestelde naamswijziging van de Coentunnel in januari af. De verandering zou te kostbaar en te verwarrend zijn. Dit is kennelijk niet bij alle naamswijzigingen een even groot probleem. In februari werd aangekondigd dat aan de andere kant van de stad het Stadionplein omgedoopt zal worden tot het Johan Cruijffplein. Het Amsterdamse college van B&W vond de binding tussen Cruijff en het plein (of eigenlijk, het stadion) belangrijk genoeg om er een straatnaam voor te veranderen. Wist u dat Cruijff er niet alleen voetbalde, maar er ook wel eens een kroket bij de FEBO haalde?

De naamsverandering werd in recordtempo doorgevoerd zonder deze kwestie aan de bewoners van het plein voor te leggen. Blijkbaar is de ene J. C. de andere niet. Ja, enkele honderden bewoners krijgen een adreswijziging door de strot geduwd – dat zijn vermoedelijk enkele honderden mensen meer dan de bewoners van de Coentunnel. En ja, ook in dit geval moeten verwijzingen en straatborden aangepast worden. Maar helden zijn helden, en die moeten hun plekje krijgen op de straatkaarten. Of ze nu 15.000 Indonesiërs om zeep hebben geholpen of met Ajax de wereldbeker gewonnen hebben.

Dat een conservatieve politicus niet staat te springen om verandering kun je hem amper kwalijk nemen. Maar zijn argumenten tegen het veranderen van koloniale namen rammelen aan alle kanten. ‘Alsof je een historie mag en kan uitwissen, vergetende dat onze identiteit is ontstaan in de geschiedenis’, aldus Buma. De geschiedenis is kennelijk zowel iets waar je niet aan mág zitten, maar ook niet aan kán zitten. Je zult er, afhankelijk van waar je de geschiedenis voor in probeert te zetten, toch eentje moeten kiezen. Is onze geschiedenis -of liever, onze geschiedschrijving- niet te veranderen, of kan dat op zich wel maar mogen vervelende yuppen dat niet? En, meneer Buma, wie mag dat dan wel?

Kom je aan de Coentunnel, dan kom je blijkbaar aan ‘onze identiteit’. Een conservatief argument dat maar al te graag aangehaald wordt wanneer men om verandering roept. Wie denken ze wel niet dat ze zijn? Ook hier stelt Buma een ernstig tekort aan kennis van de geschiedschrijving ten toon. Ja, identiteit is meestal gebaseerd op een gedeelde geschiedenis. Maar dat betekent niet dat identiteit zomaar voortvloeit uit het verleden. Het is precies andersom: wij vormen onze identiteit in het heden, en gebruiken daar het verleden voor. Dat hoeven beslist niet alleen positieve bladzijden van de geschiedenis te zijn. Integendeel, de verschrikkingen uit het verleden moeten niet weggepoetst worden. Maar vermoedelijk is dit niet de reden dat Buma en de zijnen zich verzetten tegen een naamsverandering van de Coentunnel. Als we, zijn argumentatie volgend, het verleden niet willen ‘uitwissen’ en onze straten de volledige geschiedenis moeten representeren, zou het toch geen probleem moeten zijn om in de nieuwe wijken die in Amsterdam in aanbouw zijn een paar schurkenbuurten toe te voegen. Wie biedt voor een leuk appartement in de Balthasar Gerardsstraat of aan het Anton Mussertplein?

Betekent het hernoemen van straten en tunnels een ontkenning van het verleden? Aangenomen dat het vak geschiedenis voorlopig nog niet uit het onderwijs wegbezuinigd wordt, kunnen we er vanuit gaan dat de Nederlandse burger haar historische kennis op school leert in plaats van in tunnels. Wat we weten over de geschiedenis en waar we onze publieke ruimtes naar vernoemen zijn twee verschillende kwesties. Wanneer je een publieke plek vernoemt naar een historisch figuur of expliciet refereert aan een historische gebeurtenis, kies je ervoor om mensen hun aandacht op een deel van je verleden te vestigen. Dat is soms een uitgesproken vorm van eren of herdenken, vaak onomstreden, maar nooit neutraal. Het is immers altijd een keuze, gebaseerd op welke lezing van de geschiedenis je belangrijk acht. De geschiedenis bepaalt niet hoe onze tunnels heten, dat doen wij, elke generatie weer. De naam van de tunnel onder het Noordzeekanaal is geen keuze tussen ‘de geschiedenis’ kennen of ontkennen: het is een keuze tussen het verheerlijken en afwijzen van een man die onder de lijfspreuk ‘dispereert niet, ontziet uw vijanden niet’ nagenoeg de hele de bevolking van de Banda-eilanden in 1621 uitmoordde omdat zij niet al hun nootmuskaat aan de VOC verkochten. De naam van de tunnel verandert niets aan de geschiedenis, maar wel aan onze omgang ermee.

Voorlopig blijft de Coentunnel de Coentunnel (want: verandering is ingewikkeld en kan niet zomaar) en wonen de bewoners van het Stadionplein binnenkort in de Johan Cruijffstraat (want: voetbal!). Niet omdat de geschiedenis dat van ons eist, maar omdat wij ons achter een vertekend beeld van geschiedenis verschuilen.

27 jun '18De Balie feliciteert nieuwe burgemeester Halsema met benoeming 30 mei '18Asli Erdogan niet in staat Forum on European Culture te openen door omstandigheden in Turkse cel 02 mrt '18De Balie lanceert tweede lichting STUDIO 19 feb '18Forum on European Culture roept op tot actie: Act for Democracy! 29 jan '18Ressentiment als motor van de democratie? 24 jan '18What to do during Human Rights Weekend: five tips 15 jan '18De Balie organiseert twee programma's over het raadgevend referendum over de Sleepwet 04 jan '18Interview Yoeri Albrecht (De Balie), Johan Reyniers (TGA) en Wiepke Westbroek (SSBA) met SSBA Journaal 21 dec '17Kijk het beste van De Balie in 2017 hier terug 20 dec '17De Balie en DutchCulture lanceren tweede editie van het Forum on European Culture 28 nov '17Waar moet je heen tijdens IQMF 2017? 17 nov '17Stadslab Amsterdammerschap 09 nov '17De Balie vraagt aandacht en transparantie in zaak Osman Kavala 02 nov '17IDFA X De Balie: Double Bills 25 okt '17Ondanks veiligheidsrisico's komt Can Dündar toch naar De Balie 24 okt '17Turkse overheid dwarsboomt Vrijheidslezing Can Dündar 06 okt '17We zullen je missen Eberhard 26 sep '17IDFA viert dertigjarig bestaan in De Balie 13 sep '17Overpeinzingen 150 Psalms 08 sep '17De Balie lanceert STUDIO 31 aug '17De Balie voert 4 weken betaald partnerverlof in 01 aug '17Recordaantal bezoekers De Balie in afgelopen seizoen 10 jul '17'Denken moet je niet doen in het donker' 09 jun '17De Balie x 150 Psalms in TivoliVredenburg 26 apr '17De Balie Podcast 21 apr '17De Balie Podcast: Franse verkiezingen 07 apr '17De Balie presenteert PILOT Stadslab Amsterdammerschap 11 mrt '17Kijk terug: Slow Politics verkiezingsmarathon 02 mrt '17 European Press Prize en De Balie kondigen 2017 shortlist aan 17 feb '17Nurnaz Deniz wint Anil Ramdas Essayprijsvraag 25 jan '17Over wat we doen en waarom we dat doen 27 dec '16De Overnachting vanuit De Balie 30 sep '16Wat is vrijheid?
X