Ressentiment als motor van de democratie?

Tinneke Beeckman over Menno Ter Braaks analyse van ressentiment, tijdens Publieke Intellectuelen
29 jan 2018

Op 24 januari vroegen wij veelgeprezen filosofe en columnist Tinneke Beeckman een essay te schrijven over Menno Ter Braaks analyse van ‘ressentiment’. Ter Braak schreef in 1937 het essay Het nationaal-socialisme als rancuneleer, een essay over de NSB en het Duitse nazisme. In het essay zoekt hij een antwoord op de vraag: hoe valt het ressentiment bestrijden? Aan de hand van concrete, alledaagse voorbeelden reflecteert Beeckman op Ter Braaks essay. Zij deed dit in het kader van de serie Publieke Intellectuelen, waarin we met hedendaagse denkers, schrijvers en politici essays en ideeën van invloedrijke schrijvers uit de vorige eeuw onderzoeken en kijken we wat van we van hun ideeën over vrijheid, democratie en de rechtsstaat kunnen leren.

Beeckman: 

"Sinds de opkomst van politici zoals Pim Fortuyn, Geert Wilders en Donald Trump krijgt Menno Ter Braaks analyse van het ressentiment vernieuwde aandacht. De vraag is of de insteek van de populistische partijen overeenkomsten vertonen met het ‘pure ressentiment’ van het nationaal-socialisme dat Ter Braak in Het nationaal-socialisme als rancuneleer beschreef. En er zijn wel degelijke enkele boeiende raakvlakken. Maar een dieperliggend probleem is interessanter: het ressentiment is volgens Ter Braak juist niet op één politieke ideologie of partij toepasbaar; het maakt deel uit van een bredere culturele stroming, eigen aan de democratie. Meer nog, juist dat democratische gelijkheidsideaal zet aan tot ressentiment, omdat een werkelijke gelijkheid niet kan worden gerealiseerd; mensen zijn nu eenmaal ongelijk in hun talenten en vermogens. De kloof tussen ideaal en realiteit genereert een permanente bron van onmacht en rancune. Hierin heeft het christelijke gelijkheidsideaal een grote rol gespeeld, met de idee dat allen gelijk zijn voor God. Uit deze voorstelling zijn dan de democratische, liberale, christendemocratische en socialistische idealen voortgevloeid."  

Lees hier verder!

Kijk hier de eerste aflevering van Publieke Intellectuelen terug, waarin Beeckman haar nieuwe essay voordraagt. 

27 jun '18De Balie feliciteert nieuwe burgemeester Halsema met benoeming 30 mei '18Asli Erdogan niet in staat Forum on European Culture te openen door omstandigheden in Turkse cel 04 apr '18Opinie: Geschiedenis leer je niet in de tunnel 02 mrt '18De Balie lanceert tweede lichting STUDIO 19 feb '18Forum on European Culture roept op tot actie: Act for Democracy! 24 jan '18What to do during Human Rights Weekend: five tips 15 jan '18De Balie organiseert twee programma's over het raadgevend referendum over de Sleepwet 04 jan '18Interview Yoeri Albrecht (De Balie), Johan Reyniers (TGA) en Wiepke Westbroek (SSBA) met SSBA Journaal 21 dec '17Kijk het beste van De Balie in 2017 hier terug 20 dec '17De Balie en DutchCulture lanceren tweede editie van het Forum on European Culture 28 nov '17Waar moet je heen tijdens IQMF 2017? 17 nov '17Stadslab Amsterdammerschap 09 nov '17De Balie vraagt aandacht en transparantie in zaak Osman Kavala 02 nov '17IDFA X De Balie: Double Bills 25 okt '17Ondanks veiligheidsrisico's komt Can Dündar toch naar De Balie 24 okt '17Turkse overheid dwarsboomt Vrijheidslezing Can Dündar 06 okt '17We zullen je missen Eberhard 26 sep '17IDFA viert dertigjarig bestaan in De Balie 13 sep '17Overpeinzingen 150 Psalms 08 sep '17De Balie lanceert STUDIO 31 aug '17De Balie voert 4 weken betaald partnerverlof in 01 aug '17Recordaantal bezoekers De Balie in afgelopen seizoen 10 jul '17'Denken moet je niet doen in het donker' 09 jun '17De Balie x 150 Psalms in TivoliVredenburg 26 apr '17De Balie Podcast 21 apr '17De Balie Podcast: Franse verkiezingen 07 apr '17De Balie presenteert PILOT Stadslab Amsterdammerschap 11 mrt '17Kijk terug: Slow Politics verkiezingsmarathon 02 mrt '17 European Press Prize en De Balie kondigen 2017 shortlist aan 17 feb '17Nurnaz Deniz wint Anil Ramdas Essayprijsvraag 25 jan '17Over wat we doen en waarom we dat doen 27 dec '16De Overnachting vanuit De Balie 30 sep '16Wat is vrijheid?
X