• Zijn wij massamensen?
Podium / 18 mei 2015 / 20:30

Zijn wij massamensen?

José Ortega y Gasset en de hedendaagse massamens

Gemist? Videos's komen online via De Balie TV en De Balie Vimeo.

Onze tijd kent meer welvaart, vrijheid en gelijkheid dan ooit. Toch zien we de opkomst van populisme, massacultuur, een falende elite, en een zelfgenoegzame bevolking die ontevreden is over van alles, behalve over zichzelf. Dat constateerde de Spaanse denker José Ortega y Gasset in 1930 in ‘De Opstand van de Massamens’. 

Midden in die moderne Europese samenleving zag hij een nieuw soort mens opstaan: de massamens. Deze massamens plukt wel de vruchten van de beschaving, maar is zelf niet in staat om die in stand te houden. Sterker nog, hij denkt dat het in stand houden van de beschaving vanzelf gaat. Hij wil wel de lusten, maar niet de lasten van de vrijheid. Als die massamens het voor het zeggen krijgt, dacht Ortega, zal de democratie ontsporen in een ‘hyperdemocratie’. Daarin is het gelijkheidsdenken zo ver doorgevoerd dat mensen bijna elke vorm van hiërarchie of autoriteit verwerpen – zelfs waar die onmisbaar is: wetenschap is dan bijvoorbeeld ´ook maar een mening´.

Wat kan onze samenleving redden? Volgens Ortega y Gasset vraagt dit om een wedergeboorte van de filosofie, en de vorming van een nieuwe elite, van welke rang of stand ook, die zich in dienst wil stellen van een groter ideaal. Daarnaast heeft Europa een nieuw, samenbindend perspectief nodig. Daarom riep Ortega op tot de vorming van een Verenigd Europa. Maar, waarschuwde hij, dat Europa kan alleen slagen, als zij haar gedeelde culturele fundament terugvindt. Zo niet, dan zullen de afzonderlijke landen juist verder uit elkaar drijven en botsen.

In hoeverre is die analyse ook van toepassing op onze eigen tijd? Leven we in een hyperdemocratie? Zijn wij massamensen, en hoe uit zich dat? Daar praten we over tijdens dit programma met o.a. journalist Francisco van Jole, filosoof en publicist Yoram Stein, journalist Martin Sommer en vertaler Diederik Boomsma. De Balie-directeur Yoeri Albrecht leidt het gesprek.

Redactie: Ianthe Mosselman (De Balie)
 

Aanbevolen literatuur:

 

De opstand van de massamens
auteur: José Ortega y Gasset

Soms worden er filosofen herontdekt die ronduit visionair zijn. Zo iemand is José Ortega y Gasset. Opgegroeid in een Spanje van uitersten, tussen reactionairen en revolutionairen. Van beiden moet hij weinig hebben. Een dwars denker, een geën ga geerd filosoof en vooral een demo craat die de grenzen van de democratie durft te verkennen. Boeiend, intrigerend, confron terend. In zijn hoofdwerk De opstand van de massamens (1930) doordenkt Ortega in welke richting onze democratische maatschappij zich zou kunnen ontwikkelen. Lees meer

Bestel dit boek 

 
Tweets
X