debalie: politiek : Het publieke verlangen

za 02 sep 2006

Het publieke verlangen - Publieke Angst

(on)veiligheid, wantrouwen, onzekerheid en geweld in het publieke domein.

Van de ID-plicht en bewakingscamera’s tot de airbags in onze auto en de knipperlampjes op onze fiets. Van een verlaten rugzak in de metro tot je hand toch wat steviger op je tas als er een jongen van bepaald uiterlijk achter je in de tram komt staan. Van de antivirus- en antispyware-software op onze computers tot de mobiele telefoon die we voor onze kinderen kopen (zodat we altijd weten waar ze zijn). Van zachtmoedige buurtvaders en wijkconciërges in de verre stadswijken tot ME-busjes in het centrum en preventief fouilleren in het uitgaansleven. Van een ontsnapte TBS-er en daden van zinloos geweld tot spionnetjes aan de ramen van het bejaardentehuis en stiekem gluren naar de hangjongeren voor het huis.

De publieke ruimte wordt steeds meer tot een veiligheidsprobleem versmald, waarin het onbekende andere, dubbelzinnigheid en wanorde de grootste bedreigingen zijn. Dit leidt tot een panoptische (alziende) inrichting van de publieke ruimte: leeg, bewaakt, gescreend door camera’s, gecontroleerd met de voortdurende dreiging van geüniformeerd geweld. Niet de controle zelf, maar vooral het idee altijd en overal gecontroleerd, bekeken en gescreend te kunnen worden, leidt tot een angstcultuur.

Die cultuur raakt bovendien sociaal, economisch en etnisch gesegregeerd doordat een verhoogd gevoel van veiligheid voor de een vaak wantrouwen en angst voor de ander betekent. Angst lijkt het structurerende en organiserende principe in het publieke domein te zijn geworden. Dit resulteert in een angstcomplex dat opgedrongen en zelfverkozen, gevoelsmatig en rationeel tegelijk is.

De eerste vraag is dan, waaruit bestaat ons angstcomplex? Waar ontstaan gevoelens van angst en onveiligheid en hoe worden deze vorm gegeven en gecultiveerd? De tweede vraag is hoe wij daar mee omgaan en, nog belangrijker, hoe we voorbij de angst komen.

Discussie met:

Jupijn Haffmans (Amsterdam Anders / De Groenen)
Marijn Ornstein (gemeenteraadslid Amsterdam, VVD)
René van Swaaningen (criminoloog, Erasmus Universiteit Rotterdam)
Gijs van Oenen (rechtsfilosoof, Erasmus Universiteit Rotterdam)
Paul van Soomeren (sociaal geograaf en planoloog, onderzoeksbureau DSP-groep)
Discussie onder leiding van Martijn de Greve

Voordrachten door:

Florentijn van Rootselaar (filosoof, redacteur Filosofie Magazine)
Hans Beerekamp (film en televisierecensent, NRC Handelsblad)
Rick van Amersfoort (onderzoeker, Buro Jansen & Janssen)

Presentatie Mr. Smith door:

Ronald Wall (architect en economisch geograaf, NWO / Berlage Instituut)

Video van:

Bas van de Geyn (planoloog, stedelijk socioloog)

Het is duidelijk dat het grootste deel van Nederland veiligheid een erg belangrijk thema vindt, maar hoe krijgt dat gevoel vorm in de gemeenschappelijke ruimte (het verschil in waardering tussen een camera in een gevaarlijke buurt en een camera op de snelweg)? Hoe gaan wij als gemeenschap om met de verschillende vormen van dreiging en hoe ontstaan daar hiërarchieën in (de relatie tussen media, politiek en publieke opinie)? Liggen er verbanden tussen nationale of zelfs mondiale onzekerheid en onveiligheid en lokale, stedelijke gevoelens? Hoe sijpelen die gevoelens door in de inrichting van de openbare ruimte en hoe houden we die ruimte open en toegankelijk voor iedereen, waarbij het onvermijdelijk lijkt tegelijk wel en geen onderscheid tussen burgers en bevolkingsgroepen aan te brengen?

Met discussie, voordracht en beeld zal een beeld geschetst worden van de manieren waarop angst, veiligheid, risico en controle onze stedelijke cultuur beïnvloeden. De opzet is niet om een oordeel te vellen, maar juist te kijken hoe en waar dergelijke gevoelens ontstaan en welke consequenties die hebben in het dagelijkse openbare leven. Terreurdreiging en criminaliteit kunnen daarin een even grote rol spelen als architectuur en televisiereclames.

Welke bedoelingen en uitwerkingen zien we bij concrete ingrepen in de publieke ruimte. Hebben cameratoezicht en overheidscampagnes als bijvoorbeeld "alle ogen helpen" het gewenste resultaat? Is de burger mondiger, alerter geworden of speelt er wellicht juist een gewenning aan gevoelens van dreiging? Die gewenning blijkt dan wellicht uit de onverschilligheid en gelatenheid waarmee Britten en Duitsers reageerden op de recente terreurdreiging in hun landen. Leidt het gevoel van constante dreiging tot grotere onzekerheid en gevoelens van afhankelijkheid, en ziet de burger daarin een rol voor zichzelf (bv gezien de populariteit van politie en AIVD als werkgever) of ziet de burger veiligheid nog primair als een overheidstaak?

En hoe gaan we als gemeenschap om met de onbedoelde neveneffecten van het veiliger maken van het publieke domein (mensen die uit de trein worden gezet, publiek wantrouwen dat gebaseerd is op het uiterlijk van anderen, geprivatiseerde beveiliging die soms de grenzen van de openbare ruimte vertroebelt)?

Aanvang | 20.30 uur
Entree | vrije toegang, reserveren gewenst
Voertaal | Nederlands

dossier

.......................................................

Publieke Angst

.......................................................

links

.......................................................

Angst en Ruimte: Mr. Smith

website van GP04 Angst en Ruimte, met oa het Mr. Smith project van Ronald Wall