Titel pagina - De Balie

Theorieën over rechtvaardige oorlogen gaan terug op onder meer Aristoteles en Cicero in de oudheid en een middeleeuwse katholieke traditie van Augustinus tot Aquinas. De belangrijkste vroegmoderne, seculiere variant op deze traditie is ongetwijfeld De JureBelli ac Pacis (Over het recht van oorlog en vrede) van Hugo de Groot. Meer informatie en verwijzingen naar klassieke (en moderne) teksten over rechtvaardige oorlogen zij hier te vinden.

Michael Walzer heeft in 1977 met zijn beroemde boek Just and Unjust Wars de basis gelegd voor de hedendaagse theorieën over rechtvaardige oorlogen. Hij probeert criteria te formuleren, die gewapende humanitaire interventie rechtvaardigen. In een toespraak uit 2006 legt hij uit waarom regime change geen basis vormt voor een rechtvaardige oorlog. Het rapport The Ethics of Armed Humanitarian Intervention van het United States Institute of Peace vat de belangrijkste historische en actuele argumenten voor en tegen gewapende humanitaire interventie samen, om tot de slotsom te komen dat dergelijke interventie in sommige (uitzonderlijk) gevallen nog altijd wenselijk en ethisch noodzakelijk is.

In een toespraak in Chicago uit 1999 legde Tony Blair de basis voor het hedendaagse politieke discours van gewapende humanitaire interventies. In een tijdperk waar de Balkan het grootste veiligheidsprobleem vormde en er tien jaar lang geen wereldwijde militaire conflicten waren geweest, pleitte hij voor verregaande internationale samenwerking op basis van wederzijdse economische belangen en een respect voor de mensenrechten. Acht jaar later en vele interventies verder staat Blair nog altijd achter zijn beleid, ondanks Irak waar de humanitaire en neoconservatieve rechtvaardigingen in elkaar over gingen. In maart van 2004 gaf de huidige Franse minister van buitenlandse zaken, Bernard Kouchner een toespraak waaruit blijkt dat ook hij pleitbezorger is voor deze ideologie van humanitaire interventies. Als medeoprichter van Artsen Zonder Grenzen was Kouchner bovendien betrokken bij één van de eerste organisaties die (ongewapende) humanitaire interventie als haar primaire taak had.

Thomas P. M. Barnett, die tussen 2001 en 2003 als strategisch consulent werkte voor de Secretary of Defence, pleitte in 2003 voor een nieuwe strategie van de V.S. om door regime change achtergestelde landen (de ‘gap’) binnen te halen in de nieuwe, geglobaliseerde wereldorde (de ‘core’). Het veronderstelde gevaar dat dergelijke landen vormen voor de nieuwe wereldorde zou dit in de hedendaagse context tot een rechtvaardiging van oorlog maken. Ondertussen is ook hij teleurgesteld geraakt in de uitkomst van de invasie en de onwil van de regering Bush om haar fouten te erkennen en een andere strategie uit te stippelen. In maart 2006 beschrijft hij in ‘Monks of War’ hoe anders het gaat binnen het leger, waar men om slachtoffers te vermijden zo snel mogelijk probeert de lessen uit het veld te integreren in de organisatie. Om regime change mogelijk te maken is een interventiemacht nodig die mislukte staten niet alleen kan veroveren, maar ook politiek kan stabiliseren en hervormen.

Norman Podhoretz behoort, samen met onder andere oud-VN ambassadeur John Bolton, tot de slinkende groep neoconservatieve commentatoren, die nog onvoorwaardelijk achter het buitenlandse beleid van president Bush staan. Volgens hem is Amerika verwikkeld in de Vierde Wereldoorlog (de Koude Oorlog was de derde) tegen het totalitaire ‘islamofascisme’. Na de invasie van Irak (die hij allerminst als mislukt beschouwt) is de volgende stap, volgens Podhoretz, een serie luchtaanvallen tegen Iran, om diens nucleaire programma onschadelijk te maken. In een interview geeft hij toelichting bij zijn argumenten.